Pet najratobornijih vladara Asirske historije






Asirija je bila moćna država koja se na vojnoj i političkoj pozornici Starog Bliskog Istoka javlja još oko 2500. godine prije nove ere. Smještena u gornjoj Mezopotamiji sa prijestolnicom u gradu Ašuru (danas arheološko nalazište Kalat Šerkat), zahvaljujući vojnim i političkim uspjesima svojih vladara, Asirija je uspjela zagospodariti ogromnim teritorijem koji se prostirao diljem gornje i sjeverne Mezopotamije, oblasti Levanta, sjeverne Anatolije, Sirije pa sve do Sredozemlja. Na pozornici se zadržala skoro 25. punih stoljeća sve dok je na kraju, 609. godine prije nove ere, nije razorio ratoborni Babilonski kralj Nabopolezar. U ovom članku, donosimo pet najratobornijih vladara u Asirskoj historiji.




Za AmarTufo-BLOG
piše: Amar Tufo





Šamši-Adad I 


Amoritski kralj Asirije od 1813. do 1781. god. pr. n. e, koji na prijestolju nasljeđuje svog oca po imenu Ila-Kabkaba. Po dolasku na vlast, Šamši-Adad je izbacio iz Asirije glasovite Amorite koji su redovito napadali teritoriju Asirije te je na koncu, utvrdio vlast i proširio teritoriju svoje države koja je pod njegovom vladavinom zahvatala prostore Habur i Balik regiona u Siriji zahvatajući sjeverne oblasti u posjedu Asirskog susjeda Babilonije. Tokom vojnih pohoda, ovom se kralju pripisuju ratovi protiv Mezopotamske države Šubartu te Marija kojoj je Šamši-Adad nametnuo plaćanje sigurnosnog danka. 


Slika 1: Stela sa prikazom Šamši-Adada, vladara Asirije

Dok se Šamši-Adad bavio neprijateljima države, njegov suvremenik Hamurabi Zakonodavac koji je u isto vrijeme upravljao Babilonom, uspjeo je stvoriti efektivan administrativni aparat kojim je učinio upravljanje Babilonom daleko unosnijim po pogledu administrativnih taksi u dalekim oblastima, dok se Šamši-Adad upravljanjem Asirije oslanjao prvenstveno na sopstvene instikte čime su teritorijalni posjedi koje je Asirija imala pod njegovom vladavinom, bili vrlo brzo izgubljeni. 

Mimo vojnih pohoda, dao je sagraditi seriju hramova u Ašuru te Šubat-Enlil, novu prijestolnicu Asirske države koju je razorio 1726. prije nove ere Babilonsi kralj Šamšu-Iluna. Smrt Šamši-Adada 1776. prije nove ere, su vrlo brzo dočekali u gradu Mariju čiji vladar po imenu Zimri-Lim je izbacio njegovog sina Jašmah-Adada te u savezu sa gradom Ešnunom uspjeo povratiti svoje teritorije tako da se ogromna teritorija Asirije vrlo brzo raspala (Leick, 2003:134).


Adad – nirari I 



Kralj Asirije tijekom Srednjeg Asirskog razdoblja (1392 – 1056. god. prije nove ere), koji vlast preuzima od svog oca Arik-den-ilija a vladao je od 1307. do 1275. god. pr. n. e. Riječ je o vladaru čija vladavina je jako dobro dokumentovana. Veći dio svoje vladavine je proveo u vojnim pohodima gdje se posebno istakao u vojnim pohodima protiv Sirijske države Mitani koju tadašnji Asirski izvori još nazivaju i ‘Hanigalbat’. Njenog tadašnjeg kralja Šatuaru, Adad-nirari je dao zarobiti ali ga je ubrzo pustio te ga vratio na prijestol države Mitani u službi Asirskog vazala. 


Slika 2: Stela sa prikazom Adad-nirarija I

Po izbijanju pobune unutar države Mitani, Adad-nirari je sa svojim trupama prodro duboku u teritorij Habur oblasti gdje je na koncu porušio seriju gradova države Mitani među kojima su: njena prijestolnica Taida, Amasaka, Kahat, Šuru, Nabula, Šuduku te Vašukani (Tufo, 2019: 18), a među pokorenim gradovima, Asirski kralj pominje i sukob pokraj Iridua, grada smještenog negdje u oblasti sjeverne Mezopotamije između Karkemiša i Harana kojeg je ovaj Asirski kralj zazorio do temelja. 

Po porazu države Mitani, Adad-nirari se okrenuo vojnom pohodu na Asirskog susjeda Babiloniju gdje je od velikog ratnog plijena što ga je donjeo iz tog pohoda, pokrenuo obnovu i izgradnju hramova, gradskih zidina te kanala za navodnjavanje (Leick, 2003: 2). Umro je u Ašuru 1274. godine prije Krista a Asiriju je predao u ruke svome sinu Šalmanaseru I, našem trećem vladaru u ovoj listi.





Šalmanaser I 




Šalmanaser je također bio kralj Asirije tijekom Srednjeg Asirskog perioda a prijestol je naslijedio od svog oca Adad-nirarija oko 1270. godine prije nove ere od kada vlada do 1245. god. pr. n. e. Kao i njegov otac, Šalmanaser se pokazao izuzetno ratobornim vladarom koji je većio dio svoje vladavine proveo u vojnim kampanjama šireći teritoriju Asirije duboko u sjeverne oblasti Sirije. Pripisuje mu se da je u tri dana porušio i razorio oko 180. gradova države Mitani(Tufo, 2019: 24). 


Slika 3: Ostaci hrama božice Ninale, Kalah (Biblijski Nimrud)
Izvor slike: Wikipedija

Osim što je poveo agresivne vojne kampanje protiv države Mitani, na meti ovog Asirskog kralja našle su se zemlje Musri i Šubartu koje nisu plaćale danak Asiriji te su se veoma često dizale na ustanaka. Asirski kralj je odgovorio vojnom akcijom protiv obje zemlje, prvo krenuvši na zemlju Musri koja je ležala istočno od rijeke Tigrisa, razorivši njenu prijestolnicu Arinu. 


Zatim se kralj okrenuo vojnom pohodu na zemlju Šubartu koja je pravila veoma česte bune još za doba vladavine Lagaškog kralja Eanatuma pa je Šalmanaserova vojska ušla duboko u teritoriju ove zemlje, razovirši na koncu njene gradove, natjeravši Šubre da Asiriji plaćaju sigurnosni danak. Ostatak vladavine, proveo je u gradnji i obnovi hramova Ašura, božice Ištar te je dao sagraditi i grad Kalhu, svoju ljetnu prijestolnicu gdje je konačno i umro oko 1245. god. pr. n. e.



Tukulti-Ninurta I 





Tukulti-Ninurta je također bio kralj Srednjeg Asirskog perioda koji vlast preuzima 1243. godine pr. n. e od svog oca Šalmanasera I a vladao je do 1197. god. pr. n. e. Smatra se jednim od najratobornijih vladara ovog perioda Asirske historije do vladavine legendarnog Tiglat-Pilezara I. Po dolasku na prijestol, Tukulti-Ninurta se veoma brzo sukobio sa Hetitima u bitci pokraj grada Nihtrije, 1237. God. pr. n. e koju ugledni asirolog Gojko Barjamović i J.J. Miller smještaju na lokalitet Kazan Hujuk u Turskoj (Barjamović, 2011 : 224). 


Slika 4: Prijestol sa prikazom porobljenih neprijatelja Tukulti-Ninurte

Bitka se vodila za teritorijalnu prevlast preostalih dijelova teritorije Sirijske države Mitani koju su nekoliko godina ranije poharali Hetitski vladar Šupiluliuma I, te Asirski vladari Adad-nirari I te Šalmanaser I, otac kralja Tukulti – Ninurte (Tufo, 2019 : 26). Nakon bitke, Asirski kralj se okrenuo vojnom pohodu na Babilon gdje je ščepao Babilonskog kralja Kaštiliaša IV čime je direktno, još jedanput, nametnuo Asirsku vlast nad Babilonijom (Tufo, 2019 : 27). 


Kao i njegov otac ranije, ostatak svoje vladavine, Tukulti-Ninurta je proveo u gradnji i obnovi hramova, posebice božice Ištar te Inane, a ratni plijen je iskoristio u izgradnji svoje ljetne prijestolnice po imenu Kar-Tukulti-Ninurta što u prijevodu znači, lučki grad Tukulti-Ninurte u kojem ubrzo I umire 1197. god. pr. n. e kada prijestol Asirije preuzima njegov sin Ašur-nadin-apli.  




Tiglat-Pilezar I 





Tiglat-Pilezar je također pripadao dinastiji kraljeva Srednjeg Asirskog perioda. Na prijestol dolazi oko 1115. god. pr. n. e od kada vlada do 1076. god. pr. n. e; ubrzo  je pokrenuo seriju vojnih kampanja, posebice na teritoriji Anatolije te države Urartu (danas Armenija). Smatra se jednim od najvećih i najratobornijih vladara u cijeloj Asirskoj historiji da uz njega se još jedino pominju Adad-nirari I, Šalmanaser I, Tukulti – Ninurta te nešto kasnije Ašurpanipal Veliki. 


Slika 5: Prikaz Tiglath-Pilezara u bojnoj kočiji

Dobar dio svoje vladavine je proveo ratujuči diljem Anatolije, Sirije, Armenije, te oblasti Sredozemlja a pod njegovom vladavinom Asirija je ušla u period poznat kao ‘treće uzdizanje Asirije’ kojim se Asirija još jedanput javlja kao velesila, što je status kojeg je zadržala praktički sve do Neo-Asirskog razdoblja. Zbog svojih agresivnih metoda ratovanja, Tiglath-Pilezar je dobio nadimak ‘Strašni’ pa se tako i veoma često navodi u literaturi. 


Slika 6: Prikaz oktagonalne prizme vojnih anala Tiglat-Pilezara I

Smatra se i prvim kraljem koji je posjedovao privatnu arhivu glinenih tableta a ostatak svoje vladavine je proveo kao i kraljevi prije njega, gradeći hramove, trgove te vrtove. Posebice je ostao upamćen kao prvi vladar koji je detaljno bilježio svoje vojne pohode kao što je slučaj oktagonalne prizme, glinenog oktagona na kojem je kralj dao zabilježiti seriju kronološki poredanih vojnih pohoda. Danas se oktagonalna prizma nalazi i čuva u Pergamonskom muzeju u Berlinu. Umro je 1076. god. pr. n. e nakon vladavine koja je trajala punih 39. godina (Leick, 2003 : 143).



Reference



[1] Leick, Gwendolin (2003)

Historical dictionary of Mesopotamia

© The Scarecrow Press, Inc, Oxford – UK, p2, 134, 143


[2] Tufo, Amar (2019)

Asirska izaslanstva u Egiptu u kontektsu diplomatskih korespondencija

© Academia.edu |  Sarajevo, p. 18, 24, 25, 26, 27


[3] Barjamović, Gojko (2011)

A historical geography of Anatolia in the Old Assyrian period

© University of Copenhagen, Denmark, p 224 

Share:

Nema komentara:

Objavi komentar

Popularni postovi

Recent Posts